Na jakie kwestie prawne zwrócić uwagę zakładając spółdzielnię energetyczną

Oprócz przepisów branżowych zastosowanie mają także regulacje ustawy – Prawo spółdzielcze. Określa ona zasady tworzenia, rejestracji, funkcjonowania oraz odpowiedzialności członków spółdzielni. W praktyce oznacza to, że proces założenia spółdzielni energetycznej wymaga zarówno przygotowania dokumentów statutowych, jak i rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym oraz uzyskania wpisu w rejestrze prowadzonym przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR).

Kto może założyć spółdzielnię energetyczną
Członkami spółdzielni mogą być osoby fizyczne, przedsiębiorcy oraz jednostki samorządu terytorialnego. Minimalna liczba założycieli to 10 osób fizycznych lub 3 inne podmioty (np. gmina, spółka komunalna czy przedsiębiorca).
Istotne jest, że spółdzielnia energetyczna ma charakter non-profit – jej celem nie jest generowanie zysku, lecz wspólne zaspokajanie potrzeb energetycznych członków. Dochód spółdzielni może być przeznaczony wyłącznie na jej działalność statutową, czyli rozwój lokalnej infrastruktury energetycznej i obniżenie kosztów energii.

Najważniejsze obowiązki formalne
Założyciele spółdzielni muszą opracować statut, który określa m.in. sposób zarządzania, zasady przyjmowania członków, strukturę organizacyjną oraz sposób finansowania inwestycji. Statut powinien też precyzyjnie określać zakres działalności – czy spółdzielnia będzie produkować energię elektryczną, cieplną czy biogaz.
Kolejnym krokiem jest rejestracja w KRS oraz zgłoszenie do rejestru spółdzielni energetycznych prowadzonego przez KOWR. Dopiero po dokonaniu wpisu spółdzielnia może formalnie rozpocząć działalność i korzystać z uprawnień przewidzianych w ustawie o OZE, takich jak możliwość bilansowania energii (tzw. net-billing).

Rozliczanie energii i współpraca z operatorem sieci
Jednym z kluczowych elementów funkcjonowania spółdzielni energetycznej jest rozliczanie energii wyprodukowanej i zużytej przez członków. W praktyce oznacza to współpracę z lokalnym operatorem systemu dystrybucyjnego (OSD), który odpowiada za pomiary, rozliczenia i przesył energii.
Spółdzielnia może wprowadzać nadwyżki energii do sieci, a następnie odbierać je w okresie, gdy produkcja jest mniejsza. Bilansowanie odbywa się w ujęciu wartościowym, co wymaga prowadzenia szczegółowych rozliczeń. Warto zawczasu zwrócić uwagę na umowy z operatorem i zasady pomiaru energii, ponieważ są one jednym z częstszych źródeł problemów organizacyjnych.

Aspekty podatkowe i finansowe
Zakładając spółdzielnię energetyczną, należy również pamiętać o skutkach podatkowych. Co do zasady spółdzielnia podlega opodatkowaniu podatkiem CIT, jednak w praktyce część przychodów może być zwolniona, jeśli służy realizacji celów statutowych.
Warto też przeanalizować możliwość skorzystania z programów wsparcia finansowego, takich jak „Energia dla wsi”, Fundusz Modernizacyjny czy środki z Krajowego Planu Odbudowy. Wiele z tych instrumentów oferuje dotacje lub preferencyjne pożyczki na inwestycje w OZE, modernizację sieci i magazynowanie energii.

Ryzyka i odpowiedzialność członków
Członkowie spółdzielni energetycznej ponoszą ograniczoną odpowiedzialność majątkową, ale muszą liczyć się z odpowiedzialnością za zobowiązania wynikające z działalności spółdzielni w granicach wniesionych wkładów.
Ważne jest też jasne uregulowanie kwestii związanych z eksploatacją instalacji, zarządzaniem majątkiem i podziałem kosztów utrzymania. W praktyce większość problemów w spółdzielniach wynika nie z przepisów, lecz z braku precyzyjnych ustaleń między członkami. Dlatego już na etapie tworzenia warto zadbać o szczegółowe regulaminy i procedury wewnętrzne.

Znaczenie profesjonalnego przygotowania dokumentów
Dokładne opracowanie statutu, regulaminów oraz umów z operatorami sieci jest kluczowe dla sprawnego funkcjonowania spółdzielni. Dokumenty te powinny uwzględniać nie tylko obowiązujące przepisy, ale też przyszłe zmiany wynikające z transformacji energetycznej i prawa unijnego, np. pakietu „Fit for 55” czy dyrektywy RED III.
Błędy formalne popełnione na początku mogą prowadzić do trudności w uzyskaniu dotacji, sporów między członkami lub utraty statusu spółdzielni energetycznej.

Wsparcie prawne i organizacyjne
Proces tworzenia spółdzielni energetycznej wymaga współpracy prawników, energetyków i ekonomistów. Pomagamy samorządom, rolnikom i przedsiębiorcom w przygotowaniu pełnej dokumentacji, analizie prawnej projektów oraz negocjacjach z operatorami sieci. Wspieramy również w pozyskaniu finansowania i wdrażaniu modeli współpracy, które zapewniają zgodność z przepisami oraz długofalową stabilność przedsięwzięcia.