Co to jest spółdzielnia energetyczna – jak działa i dlaczego zyskuje na znaczeniu

Podstawowe zasady działania spółdzielni energetycznej
Spółdzielnia energetyczna może działać na terenie jednej gminy lub dwóch sąsiadujących gmin. Jej członkami mogą być osoby fizyczne, przedsiębiorcy, a także jednostki samorządu terytorialnego.
Spółdzielnia produkuje energię elektryczną, ciepło lub biogaz z odnawialnych źródeł – najczęściej z fotowoltaiki, biogazowni rolniczych czy małych elektrowni wiatrowych – a następnie wykorzystuje ją na potrzeby własne swoich członków. Niewykorzystaną energię wprowadza do sieci, rozliczając ją w systemie tzw. net-billingu, czyli wartościowego bilansowania energii w czasie.

Korzyści dla członków i społeczności lokalnej
Największą zaletą spółdzielni energetycznej jest możliwość obniżenia rachunków za prąd i ciepło. Produkcja energii na własne potrzeby zmniejsza zależność od zewnętrznych dostawców i wahań cen rynkowych.
Dodatkowo spółdzielnie energetyczne wzmacniają lokalne bezpieczeństwo energetyczne – energia jest wytwarzana i zużywana na miejscu, co ogranicza straty przesyłowe i obciążenie sieci. W wielu gminach inicjatywy tego typu przyczyniają się także do tworzenia miejsc pracy w sektorze OZE i rozwoju lokalnych firm instalacyjnych.

Spółdzielnie energetyczne w rolnictwie i samorządach
Model spółdzielni szczególnie dobrze sprawdza się w gminach wiejskich i rolniczych. Rolnicy, posiadający duże dachy i grunty, mogą zyskać dodatkowe źródło przychodów dzięki wspólnym inwestycjom w fotowoltaikę lub biogazownie.
Samorządy natomiast wykorzystują spółdzielnie energetyczne jako narzędzie obniżania kosztów utrzymania budynków publicznych, oświetlenia ulicznego czy obiektów komunalnych. W wielu przypadkach członkostwo gminy w spółdzielni pozwala także łatwiej pozyskać fundusze unijne na rozwój lokalnych źródeł energii odnawialnej.

Znaczenie dla przedsiębiorstw i lokalnych gospodarek
Firmy dołączające do spółdzielni energetycznej mogą stabilizować swoje koszty energii, co ma kluczowe znaczenie w czasach dużej zmienności cen prądu. Dzięki wspólnym inwestycjom w OZE przedsiębiorcy uzyskują dostęp do tańszej energii oraz mogą poprawić swój wizerunek jako podmioty działające proekologicznie.
Z perspektywy całej gospodarki lokalnej spółdzielnie sprzyjają budowie niezależnych klastrów energetycznych, wspierają transformację energetyczną i zwiększają odporność regionów na kryzysy energetyczne.

Jak założyć spółdzielnię energetyczną
Aby utworzyć spółdzielnię energetyczną, potrzeba co najmniej 10 osób fizycznych lub 3 innych podmiotów (np. firm lub gmin). Konieczne jest opracowanie statutu, rejestracja w Krajowym Rejestrze Sądowym oraz uzyskanie wpisu do rejestru prowadzonego przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR).
Ważnym elementem jest też analiza techniczna i ekonomiczna przedsięwzięcia – określenie mocy instalacji, zapotrzebowania na energię oraz sposobu bilansowania. Spółdzielnia może korzystać z dofinansowania w ramach programów takich jak „Energia dla wsi” czy środków z Funduszu Modernizacyjnego.

Wyzwania i przyszłość spółdzielni energetycznych w Polsce
Choć liczba spółdzielni energetycznych w Polsce rośnie, wciąż napotykają one na bariery prawne i administracyjne. Do najczęstszych należą trudności w przyłączaniu instalacji do sieci, złożone rozliczenia z operatorami oraz ograniczony dostęp do finansowania.
Jednocześnie spółdzielnie energetyczne wpisują się w cele polityki klimatycznej UE i będą odgrywać coraz większą rolę w realizacji założeń transformacji energetycznej, zwłaszcza na poziomie lokalnym.

Wsparcie i doradztwo w zakresie spółdzielni energetycznych
Tworzenie spółdzielni energetycznych wymaga połączenia wiedzy prawnej, technicznej i finansowej. Wspieramy samorządy, przedsiębiorców i organizacje lokalne w analizie możliwości utworzenia spółdzielni, przygotowaniu dokumentacji oraz pozyskaniu finansowania. Pomagamy ocenić korzyści i ryzyka, a także dostosować projekt do aktualnych wymogów prawnych i programów wsparcia.